Vladas Braziūnas

Лесі Украінцы слухайце, як скаланае яго ад найменшага шуму пільна сачыце сьляды, будзьце пакорныя й чуйныя размаўлялі – аб чым? аб празрыстым мёдзе акацый аб ціхіх гадзінах спакою і працы аб зьменах, што дзеляць бясконцасьць спрабуюць дзяліць, але дзе там, ці ж вычарпаеш мора з кроплі, з расы на надрэзаным сале лёгкі павеў, подых брызу – чым вымераць можна? ці размаўлялі пра гэта? а час ужо быў адліга час зацьвітаў, падаў сьнегам, не абяцаў даўгалецьця, маўчаў пра хваробы чытаў, рабіў сочыва й пераклады, разьбіты сухотамі ў друз лекавацца ў саляныя Друскенікі ехаў, і соль вёз у Львоў, сам, даўно ўжо сама выпала сольлю – у клясыкі, сольлю – у горад любімы, падобны да Вільні поўны гаворак і ўзгоркаў, народаў, якія вяслуюць кожны ў свой бок – то блукаюць у тумане, то вяслуюць на сонцы ў прагулкавай лодцы у мроях, у росквіце, у заняпадзе часам у горкай расе, невядома, ці солі, ці лугу патрэсканых мазалёў, разышліся па костках дзіравых, па валасох ператварыліся ў шэрань, калі гаварыць рамантычна а кажучы проста – зусім пасівелі і сталі адросткам на мезенцы гарбом Бітэ, але ўсё адно – празрыстым мёдам акацый

у іншым жыцьці, калі я быў канём, баявым жарабцом на хаўтурах па прусах у раньнім сераднявеччы, мяне загналі на скачках, яшчэ жывога паклалі у яму ніцма, пярэднія ногі сагнулі, прыціснутыя да грудзей, хрусь адзін за адным ламаліся шыйныя пазванкі, а вочы глядзелі на захад, туды, дзе за морам варагі, высока узьнесены зад у іншым жыцьці, калі быў я канём, я гібеў у нямецкай капальні ў Баньскай Шцяўніцы ў кратовай цямрэчы у чорнай бязьмесячнай ночы асьлеп, і ўзялі мяне ў стайню, пасьля паціхутку, пакуль прыбываў маладзік, выпускалі мяне на папас, і вочы – шырэй і шырэй – прывыкалі у іншым жыцьці, калі быў я канём, у Вільню з Наваградка толькі прывёз Міцкевіча, потым бадзяўся па горадзе я на драўляных катурнах у кірунку сьмерці, у любімым кірунку Вільнюса цяпер я зьяўляюся прывідам на Бэльмонце альбо ў Сэрэйкішкес шарахаюся ад злодзеяў і машынаў на хрыбціне цягну паліцэйскага сіняга, нібы той лес удалечыні у іншым жыцьці, калі быў я птушкаю – салаўём у гарадку ля Дунаю, паміж яроў і пагоркаў, лясамі парослых, паміж літоўскіх гаёў і палёў я касцоў абуджаў у іншым жыцьці, калі быў я птушкай апошняе травеньскай ночы, і ўсё не цямнела усю братыслаўскую ноч, і я вар’яцеў, выклікаючы на двубой усіх птушак ночы і дня, і ўсіх перамог я, але на сьвітанку зязюля шалёная ўсё ж засьпявала паэта галюткім, грошы ў кішэні, кішэнь у іншым пакоі застаецца толькі каханьне і сьмерць з маладым рэкрутам тут і сам закуеш, як зязюля у іншым жыцьці, калі быў я паэтам, я заўважыў, што ўсе францужанкі, зь якімі еду, ляжу ці лячу, – усыпляюць мяне, так блізка, што ня трэба нічога казаць языком ці рукамі, падушачкамі гарачых пальцаў ці куточкамі вуснаў, я сьню ў замкнёнай прасторы

“Ты, цемра, што мяне радзіла...” Р. М. Рыльке Як і заўжды, на Варшаўскім мосьце выходзіш з машыны. Сапсаваны, сапселы канвэер мытні, сябры, знаёмцы... Цыгарэта за цыгарэтай зь відам на рэчку, вышкі, на зьмяінае тулава чэргаў, ярмарку жарсьцяў. Гэта былі няўяўныя зборышчы душ, якія кружлялі каля шапікаў з дрэнным фастфудам і ўзіраліся скрозь туман у адным кірунку. Цямнела вада за ўзбочынай. Больш не было нічога. Хіба што зарасьнікі й прывідныя лясы. Мост над вірамі, шэрае люстра неба. А ўдалечы – між аўто, людзей, прасталытак – быццам планкі бар’ераў на стадыёне, віднеліся абрысы шлагбаўмаў. Ноч, ледзьве ня раніца; дрымота й чаканьне гадо ў бурлівым варыве моў, дыялектаў і рас: скрыні з карэйцамі, партыя сьвежых лаосцаў. А вось і ён, твой дзяжурны зьмены, мытнік гэрмэс: “ваш квіток”, “кіруйце на трэці шэраг”, “калі ласка, пашпарт”. Свае абавязкі выконваў, як і належыць: пакуль душу маю разьвярэджваў позіркам, тут жа спрактыкавана абшукваў аўто. Нават потым (па ўсім) трывога, нібы сабака, не адставала і бегла заўсёды побач. Але большасьць – тутэйшыя: дзядзька са століну, цётка зь відамлі, два маладзёны з чарнаўчыц, нібы цытаты з адной і той самай кнігі. Сьвітанак і кава з хатдогам. Мэтамарфозы лёсаў чаруюць вока. Вось ты і маеш тую нібыта-свабоду, што блукае па венах і падвышае ціск. Знэрваваным арфэем ганяеш да беластоку, а твая эўрыдыка – палонная ў царстве айчыны. Пад нагамі ніякае глебы – яе й не было ніколі. “Гэткім гандлем ты мецьмеш свой мінімум”, – кажа пагодак, выхаванец хіп-хопу, свабоднага сэксу й бясчасься. Што ж, і ў гэтым схаваныя пэўныя праўда і шчырасьць. Бо яго заяблі, давялі да апошняе рысы іхні мэнтарскі тон, засьцярогі, іхнія будатрады, іхні цёплы куток з геранямі, сном і гарбаткай. Атрымаўшы патрэбны штамп, зьнікаеш за даляглядам: са сваімі сумнівамі, верай, каханьнем, жыцьцёвай мэтай. Калі ты малады – кайфуеш з уласнай няведы. Аднак і ў яе, як і ў візы, аднойчы сканчаецца тэрмін. І тады дзяжурны гэрмэс спыняе і кажа, наўпрост у вочы, абыякава й патрабавальна: “Вяртайся”. І ты едзеш назад, каб неяк уладкавацца качагарам у штольні аіду, пад бок да сваёй каханай. Таму колы аўто пажыраюць кавалкі зваротнага шляху няўпэўнена, мякка й цярпліва.

“...добрі часи погані часи -- вони залишали шанс”, Сяргей Жадан Шчасьлівай дарогі –кажаш ім – знойдземся як і матаеш назад касэту вулічнага юнацтва дзе бязладны гоп-стоп у раёнах горкіх на смак дворыкі крамаў сны малалетніх лярваў сьляпое РБ дзевяностых амнэзія нэрваў Цяпер ужо звыклымі сталі бунты падлеткаў аўганская шмаль нянавісьць уцёкі з дому засталіся трывогі твае палахлівыя сьведкі страх прыхаваны пад скурай разборкі урыўкі фраз старая факін мараль што скарысталася з нас Школа нам не дала анічога набор алоўкаў форма паёк пара дзяжурных ведаў сынтэз нагляднай батанікі й фізпадрыхтоўкі прэла за шыбамі сонца й шалела ртуць у венах цнатлівых ад піянэрскага “Будзь...” Сэрцы пустыя нібыта прылаўкі сяльмагаў дзеці прамзон і вялікіх пустых стадыёнаў толькі і ёсьць у вачох што наіўная прага стаць футбалістам банкірам ці лоўцам сноў зрабіўся грубейшым твой слоўнік душа – пагатоў Ад каханьня цяпер толькі дзьве пустыя абгорткі барацьба ў душы ўвайшла ў стадыю зацяжное на перапынках смакуючы формы порнаакторкі пераходзіў зь дзеўкі на дзеўку з клясу ў кляс твой пратэстанцкі Бог багоміў джаз Зірні твае раўнагодкі ўжо заскокваюць у цягнічок і матляюць рукамі – давай не тушуйся пацан але ўгледзецца лепей – табе ў цалкам іншы бок на вакзальнай лаўцы парамі сьпяць галубы ўсё што робіш робіш інтуітыўна - абы Бо гатовы жыцьцёвы плян грашыць сафізмам маўляў чарапахі хутчэй сягаюць вяршыняў маўляў у ахілаў адны панты і харызма і ў пятках душа падпішы пане фаўсьце кантракцік: садок вэнэу галімая праца раптоўны інфаркцік Ці пра гэта чытаў ты ў мастацкай літаратуры але розум хутчэй шануе законы джунгляў за сьцяною бухае твой пралетарскі гуру у надвор’і нязьменны прагноз: сьпёка й залевы у позе лотаці тупа сядзіш пад дрэвам Ападае лістота з сакуры то бок зь вішні атрымаўшы грын-карту сябры адлятаюць у вырай мо чарговы тэракт рыхтуе алаг-усявышні і таму мо ў апошні раз патэлефануй дамоў усё нармальна мама нармальна шоў маст гоў он

а дэманы пісьмёнаў усё тыя ж як сын Міндоўга, з Грэцыі, і сон ніяк ня хоча да мяне вяртацца што праваслаўны – значыць то, што значыць а што манах – няма, чаго няма як хлопчык-служка слухае суквецьці я чую жоўтых прыцемкаў жніво сьвятла сьвятыя кроплі на іржышчы ня едзе сын і дэманы ўсё тыя ж чуйнуй і чуй – відзежыцца дарога атраду цераз мора-акіян ой рана з паходу ліхая прыгода на белае цела расою зьляцела ўся чырвань заходу

словы дадзеныя балтам нібы латнікі з малітвай каранямі пад асфальтам шлях накрэсьляць па зямлі твой выбухныя быццам бомбы ў ночы чуюцца чужой калі б мог іх піў нагбом бы за латыскаю мяжой мкнуў бы ў неба склон кульгавы вінавальны безь віны й даўгавечнаю Даўгавай разгайдаў званы Дзьвіны родны творны жыцьцядайны ўсе выбалтывают тайны бы вяслуючы на роўных у балтыйскіх чорных чоўнах

час гадзіньнікаў рушыць бяз мэты хто навосьлеп ім будзе сустрэты? абмінаючы хібы, ступае яго крокаў чароўнасьць сьляпая не стрымаць, хоць ня ведае колаў на яго камяні схіліш голаў: будзе Нёман гучаць яго тонам гэты гоман ласкавы за што нам? гэту сонцам каваную зброю ці да Грунвальду несьці герою? ці пачуем праз бой і вясельле як на схілах расьце пустазельле? ціха-ціха сьвітанак агорне чары з памяці здыме, відушчы: – доўга-доўга іграцьме на горне гучны-гучны адгук яго ў пушчы

як толькі прыйдзе гэты сон забыты скрываўлены нібыта ўсплёск нябыту зімовы дыптых сьнегу і гіля і выплакаўшы сьцішаную вусьціш праклён дабраславеньня ў сьвет адпусьціш рука абдыме й высахне пасьля гудзеньне ў галаве і словы, словы а ў небе колер коціцца гілёвы мы нічые, не асуджайце нас і рана, рана, Госпадзе, як рана бы выбух тагасьветнага туману нас з галавою накрывае час як за лязо хапаесься за сон ты і згадкамі фарбуеш гарызонты ды занядбаўшы не ўратуеш зноў яны лятуць у кніжны вырай нібы з птушынай асавелае сядзібы нянашых дзён і нашых ночных сноў